نهاد:بخشي از جمله که در مورد آن خبري داده مي شود.

گزاره:بخش ا زجمله که در مورد نهاد خبر مي دهد و فعل جزء اصلي آن است.  

بهار آمد و شمشادها جوان شده اند

فعل:جزء اصلي گزاره بوده و داراي زمان(ماضي،مضارع،آينده)است. شناسه؛نشانه ي فعل مي باشد.

فعل اسنادي:فعلي که مسند را به نهاد ربط مي دهد.

مسند:گروه اسمي(مفهومي)که فعل اسنادي آن را به نهاد اسناد (ربط) مي دهد.                          

شمشادها جوان شده اند.

منادا:کسي يا چيزي که مورد خطاب(ندا)قرار مي گيرد.

حرف ندا:حرفي که کسي يا چيزي را با آن مورد خطاب قرار مي دهند.  اي ـ ايا ـ يا ـ (ا)در پايان کلمه

اي خدا! اين وصل را هجران مکن            سرخوشان عشق را نالان مکن        

ايا شاه محمود کشورگشاي!               ز من گر نترسي،بترس از خداي

يارب! تو چنان کن که پريشان نشوم       محتاج به بيگانه و خويشان نشوم

سعديا! گر بکند سيل فنا خانه ي عمـر     دل قوي دار که بنياد بقا محکم از اوست

البتّه شکلي از منادا  با تغيير آهنگ است.مثلاً مي گوييم:«محمّد! بيا.»

سعدي! اگر عاشقي کني و جواني      عشق محمّد بس است آل محمّد

مصدر             فعل چهار ويژگي دارد:

رفت: 1ـ زمان(گذشته،حال يا آينده)     2ـ شخص(اوّل شخص،دوّم شخص يا …)      3ـ مفرد و جمع بودن                          

 4ـ انجام گرفتن کار يا روي دادن حالت    (مفهوم اصلي فعل مورد چهارم است.)

امّا کلماتي نيز هستند که مفهوم اصلي فعل را بدون شخص، زمان و مفرد و جمع بودن دربردارند:

رفتن :1ـ زمان(گذشته،حال يا آينده)    2ـ شخص(اوّل شخص،دوّم شخص يا …)       3ـ مفرد و جمع بودن                         

 4ـ انجام گرفتن کار يا روي دادن حالت    (مفهوم اصلي فعل مورد چهارم است.)

اين گونه کلمات را مصدر مي گوييم.

ديدن ـ شنيدن ـ شدن ـ بودن ـ آمدن ـ خوردن …

«ن»آخر مصدر را نون مصدري گويند.

بن:قسمت ثابت فعل که معني اصلي آن را دربردارد.

رفتم ـ رفتي ـ رفت ـ رفتيم ـ رفتيد ـ رفتند   قسمت ثابت «رفت» ؛ «رفت» بن فعل است.

شنــــــاسه:قسمت متغيّر فعــــل که شخص و مفرد و جمع بودن فعل را مي شناساند. 

شناسه هاي ماضي: م  / ي  / ـ        يم / يد / ند

شناسه هاي مضارع: م  / ي  / د        يم / يد / ند

دو نوع بن داريم: بن ماضي و بن مضارع

با بن ماضي؛ فعل هاي ماضي و آينده و با بن هاي مضارع؛ فعل هاي مضارع و امر ساخته مي شود.

برو اي گداي مسکين در خانه ي علي زن     که نگين پادشـــاهي دهد از کرم گدا را

فعل نهي:فعلي که شنونده را  از انجام کاري بازمي دارد.  نرو / مرو

مرو اي گداي مسکين به در سراي مولا      که علي زند دمادم در خــانه ي گدا را

مفعول:گروه اسمي(کلمه اي)که بعد از آن «را» آمده يا بتوانيم «را» بياوريم.               

گر نکوبي شيشه ي غم را به سنگ      هفت رنگش مي شود هفتاد رنگ

نهاد:بخشي از جمله که در مورد آن خبري داده مي شود.

گزاره:بخش ا زجمله که در مورد نهاد خبر مي دهد و فعل جزء اصلي آن است.  

بهار آمد و شمشادها جوان شده اند

فعل:جزء اصلي گزاره بوده و داراي زمان(ماضي،مضارع،آينده)است. شناسه؛نشانه ي فعل مي باشد.

فعل اسنادي:فعلي که مسند را به نهاد ربط مي دهد.

مسند:گروه اسمي(مفهومي)که فعل اسنادي آن را به نهاد اسناد (ربط) مي دهد.                          

شمشادها جوان شده اند.

منادا:کسي يا چيزي که مورد خطاب(ندا)قرار مي گيرد.

حرف ندا:حرفي که کسي يا چيزي را با آن مورد خطاب قرار مي دهند.  اي ـ ايا ـ يا ـ (ا)در پايان کلمه

اي خدا! اين وصل را هجران مکن            سرخوشان عشق را نالان مکن        

ايا شاه محمود کشورگشاي!               ز من گر نترسي،بترس از خداي

يارب! تو چنان کن که پريشان نشوم       محتاج به بيگانه و خويشان نشوم

سعديا! گر بکند سيل فنا خانه ي عمـر     دل قوي دار که بنياد بقا محکم از اوست

البتّه شکلي از منادا  با تغيير آهنگ است.مثلاً مي گوييم:«محمّد! بيا.»

سعدي! اگر عاشقي کني و جواني      عشق محمّد بس است آل محمّد

مصدر             فعل چهار ويژگي دارد:

رفت: 1ـ زمان(گذشته،حال يا آينده)     2ـ شخص(اوّل شخص،دوّم شخص يا …)      3ـ مفرد و جمع بودن                          

 4ـ انجام گرفتن کار يا روي دادن حالت    (مفهوم اصلي فعل مورد چهارم است.)

امّا کلماتي نيز هستند که مفهوم اصلي فعل را بدون شخص، زمان و مفرد و جمع بودن دربردارند:

رفتن :1ـ زمان(گذشته،حال يا آينده)    2ـ شخص(اوّل شخص،دوّم شخص يا …)       3ـ مفرد و جمع بودن                         

 4ـ انجام گرفتن کار يا روي دادن حالت    (مفهوم اصلي فعل مورد چهارم است.)

اين گونه کلمات را مصدر مي گوييم.

ديدن ـ شنيدن ـ شدن ـ بودن ـ آمدن ـ خوردن …

«ن»آخر مصدر را نون مصدري گويند.

بن:قسمت ثابت فعل که معني اصلي آن را دربردارد.

رفتم ـ رفتي ـ رفت ـ رفتيم ـ رفتيد ـ رفتند   قسمت ثابت «رفت» ؛ «رفت» بن فعل است.

شنــــــاسه:قسمت متغيّر فعــــل که شخص و مفرد و جمع بودن فعل را مي شناساند. 

شناسه هاي ماضي: م  / ي  / ـ        يم / يد / ند

شناسه هاي مضارع: م  / ي  / د        يم / يد / ند

دو نوع بن داريم: بن ماضي و بن مضارع

با بن ماضي؛ فعل هاي ماضي و آينده و با بن هاي مضارع؛ فعل هاي مضارع و امر ساخته مي شود.

برو اي گداي مسکين در خانه ي علي زن     که نگين پادشـــاهي دهد از کرم گدا را

فعل نهي:فعلي که شنونده را  از انجام کاري بازمي دارد.  نرو / مرو

مرو اي گداي مسکين به در سراي مولا      که علي زند دمادم در خــانه ي گدا را

مفعول:گروه اسمي(کلمه اي)که بعد از آن «را» آمده يا بتوانيم «را» بياوريم.               

گر نکوبي شيشه ي غم را به سنگ      هفت رنگش مي شود هفتاد رنگ

تدبير نصف معاش است.    /پيامبر اکرم صل الله و عليه وآله

خاموشي بوستان تفکر و انديشه است. / اميرالمؤمنين علي عليه السلام

کسي که زبانش را نگه دارد يارانش افزون شود. / اميرالمؤمنين علي عليه السلام

داروي خشم خاموشي است.     / سقراط

مگذار زبانت گلويت را قطع کند.  /مثل آمريکايي

مقيد باشيم که هرگز گرد چاپلوسي و تملق نگرديم.   /ديل کارنگي

کم دانستن و پرگفتن مثل نداشتن و زياد خرج کردن است.   /ناپلئون

کسي که نمي تواند حرف بزند نمي تواند ساکت بنشيند.   /مثل لاتيني

نجوم در ادب فارسی(۱)

شعر و ادب فارسی زبان خاصی است که برای درک آن نیازمند آگاهی از دانش های گوناگونی اعم از لغت ، صرف و نحو ، معانی ، بیان ، اصطلاحات علوم و فنون مختلف ، داستان های دینی ، تاریخی و اساطیری و همچنین نجومی هستیم و این نیاز گاهی به حدی است که مانع درک معانی و مفاهیم شعر و نثر فارسی می شود . بنابراین برآن شدیم ، در این نوشتار دوست داران و علاقمندان  را با معانی و کاربرد برخی اصطلاحات نجومی که در زبان و ادب فارسی کاربرد وسیعی دارند ، آشنا سازیم .

با تعمق در متون نظم و نثر فارسی ، به اصطلاحاتی نجومی بر می خوریم که شاعران و نویسندگان دوره های گذشته هر یک با هدف خاصی آن ها را در شعر و نثر خود وارد کرده اند ، مثلا گاهی هدف آن ها نشان دادن آگاهی و دانش خود از این علم است و گاهی چیزهای خرافی و اساطیری و ستارگان و باورهای عامیانه در خصوص آسمان و موجودات آسمانی سبب تاثیر این علم در ادب فارسی شده و باعث به وجود آوردن توصیفات یا کنایات ، تشبیهات و استعارات گوناگونی در شعر و حتی نثر فارسی گشته است . البته این تاثیر در هر دوره ای متفاوت بوده است . به طوری که این تاثیر را در شعر دوره ی سلجوقی و در نظم شاعرانی چون منوچهری ، انوری ، سنایی ، خاقانی و نظامی به وفور می بینیم و گاهی شاعرانی را می بینیم که با آگاهی از علوم فلکی و احکامی زمان خود با بخش خرافی و عامیانه ی این علم به مبارزه برخاستند .

اسطرلاب : یا اصطرلاب در اصل از دو کلمه ی یونانی " استرو " به معنی ستاره و " لامبانین " به معنی آینه ترکیب شده است و معنی آن " آینه ی نجوم " یا " مقیاس نجوم " است و آن ابزاری بوده است که برای اندازه گیری موقع و ارتفاع ستارگان و دیگر امور فلکی به کار می رفته است . سخن با اسطرلاب گفتن اصطلاحی کنایی بوده به معنی عالمانه و حساب شده و با احتیاط و تفکر و بینش علمی سخن گفتن . از اسطرلاب به کنایه " جام جهان بین " یاد شده است و جام جهان بین در شعرحافظ در معنی عرفانی خود " جام می " به معنی " اسطرلاب حقیقت " آمده است .   

همچنین " جام جم ، جام جهان نما ، جام علم بین ، جام کیخسرو ، جام گیتی نما " در غزلیات حافظ " اسطرلاب حقیقت در سلوک " یا جام عرفانی است که از غلبه های عشق صوفیانه لبالب می شود .

اسطرلاب چهارم کنایه از قرآن است که چهارمین کتاب آسمانی بعد از زبور ، تورات و انجیل می باشد .

ارباب ایام :  به گفته ی اهل احکام و کسانی که برای پیش گویی در کارها و امور جهان و انسان از حرکت ستارگان و مواضع آن ها استفاده می کرده اند . برای هر روز از ایام هفته رب یا صاحبی است و به فارسی خداوند ساعت گویند . به این ترتیب :

@ رب یا خداوند روز شنبه که صاحب آن زحل است .

@ رب یا خداوند روز یک شنبه که صاحب آن خورشید است .

@  رب یا خداوند روز دوشنبه که صاحب آن ماه است .

@  رب یا خداوند روز سه شنبه که صاحب آن مریخ است .

@  رب یا خداوند روز چهارشنبه که صاحب آن عطارد است .

@  رب یا خداوند روز پنج شنبه که صاحب آن مشتری است .

برج : در اصطلاح نجومی عبارت از قوسی است در منطقه البروج که به سی درجه تقسیم شده است که یک دوازدهم 360 درجه ی دور دایره ی بزرگی در آن منطقه است و هر قسمت به نام یکی از صور فلکی یا ماه های شمسی است و خواجه نصیر الدین طوسی ترتیب برج ها را به شعر چنین آورده است :

حمل و ثور بعد از آن جوزا

سرطان و اسد دگر عذرا

عقرب و قوس دان پس از میزان

جدی و دلو است و حوت از پس آن

" عذرا " نام دیگر " سنبله و خوشه " و " خرچنگ " نام دیگر

" برج سرطان "  است .

ادامه ی این بحث را به زودی در همین جا بخوانید.

منتظر باشید.

تا به زودی

ماه سرخ بلوغ؛ ماهی که در آن، عشق آفریده شد و مردانگی و شرف در عطش معنا گرفت.

ماهی که هیچ واژه‏ای گنجایش اندوه بی‏کرانه‏ی آن را ندارد؛ ماهی که هر ساله، خون خدا را بر آسمان دنیا می‏پاشد تا ابرهای روزمره، سرخی آفتاب را نپوشاند.

محرم، ماه فریاد، ماه بیداری و پایداری است؛ ماهی که تمام تاریخ، وام‏دار یک نیم روز آن است.

ماهی که خاک و خون، آتش و عطش و مشک و تیر، رازهای سر به مهر آنند.

ماهی که هفتاد و دو آیه‏ی سرخ، بر صحیفه‏ی دل‏ها نازل شد و هفتاد و دو کهکشان، در مدار هستی قرار گرفت.

ماهی که دست می‏افتاد و پر و بال می‏رویید.

ماهی که هر ساله انتظار من و تو را می‏کشد.

محرّم، فصل مَحرم شدن با خوبی‏هاست؛ فصل فشردن دست‏هایی که در کنار فرات، رویید؛ فصل عاشقی کردن.

سال‏هاست که محرم سیاه‏پوش است و سینه‏ها از سوگ، در جوش و خروش.

سال‏هاست که کربلا، روزهای سردمان را گرما می‏دهد و بر شب‏های سیاه‏مان نور می‏پاشد.

کیست که آزاده باشد و محرم را به سوگ ننشیند؟

کیست که سوار بر راهوار اشک، به مهمانی عاشوراییان برود و شیفته برنگردد؟

کیست که در سفینه‏ی نجات وارد شود و در موج‏های هوس غرق گردد؟

کیست که حسین را چراغ راهش کند و در بیراهه‏های پر پیچ و خم، گم شود؟

کیست که گوش جان بسپارد و نام تو را در هیاهوی فرات نشنود؟

نمی‏دانم این چه رازی است که محرم، ماه آغازین سال است، شاید سرّ آن در این باشد که عزت، در گرو قیام و جهاد است و حیات، در سایه‏ی خون.

انواع خواندن

1 ـ صامت خواني

2 ـ مستقل خواني     

3 ـ خطابي

) اين ها شيوه هاي خواندن هستند كه ما آن  ها را هم جزو انواع خواندن مي توانيم در نظر بگيريم.(          

4 ـ خواندن با دقت ‹‹ گوش كن وبگو ››

5 ـ خواندن انتقادي ‹‹ به دوستانت بگو ›› ‹‹ بگرد وپيداكن ››

6 ـ خواندن تحليلي

7 ـ خواندن التذاذي ‹‹ خواندن رمان ››

8 ـ كند خواني

 9 ـ تند خواني

‹‹ اجرا در كلاس بطور عمدي مثلاخواندن در 3 دقيقه براي بررسي ميزان درك وفهم ››

10 ـ خواندن اجمالي ‹‹ روزنامه خواني ››

 خواندن : ترجمه ي مستقيم نمادهاي نوشتاري به فكر يا گفتار است .

 خواندن : انتقال كدهاي تصويري به ذهن وتبديل آن ها به كدهاي صوتي .

شيوه هاي شعر خواني

1 ـ كر خواني                           

2 ـ خواندن آهنگين                       

3 ـ خواندن با لحن محلي                 

4 ـ نمايشي                                    

5 ـ با نوار وضبط صوت                    

6 ـ  خواندن انفرادي وگروهي

7 ـ  روش تقليد صدا                    

8 ـ استفاده از هنرمندان                 

9 ـ خواندن با موسيقي (دست زدن )

10 ـ دكلمه خواني                      

11 ـ استفاده از تصوير ( پرده خواني )و ...

قصه وشيوه هاي قصه گويي

1 ـ قصه خواني انفرادي ‹‹ معلم و شاگرد ››

2 ـ پرده خواني

3 ـ ايفاي نقش

4 ـ تقليد صداي شخصيت ها

5 ـ تقليد صدا همراه حركات

6 ـ قصه گويي با عروسك

7 ـ با نوار صوتي يا تصويري(فيلم ويدئويي )(CD)

8 ـ باتغيير لحن – چهره و...( استاد نير زاده)

9 ـ تكميل قصه  ( ادامه مطلب براي جلسه بعد)

10 ـ پرواز خيال ( بستن چشم ها وفكر كردن )

سؤال: بزرگترين آسيب را كدام رسانه به ما مي رساند ؟  ....................

راه چاره : تا مي توانيد قصه بگوييد وبخوانيد واز وسايل ............. استفاده نكنيد .

لطفا در اين زمينه نظرات خود را در قسمت ( نظر بدين ) مرقوم فرماييد .

مراحل يادگيري نوشتن

1 ـ حرف نويسي : تبديل رمزهاي گفتاري به نوشتاري                  

2 ـ كلمه نويسي

3 ـ املا نويسي : نوشتن نيمه فعال                                                   

4 ـ كلمه سازي

5 ـ جمله سازي                                                                                  

6 ـ انشا : نوشتن خلاق

تعريف املا وديكته

 ازبر نويسي ـ گفتار نويسي ( نتيجه:  درست نويسي)

هدف هاي آموزش املا

   1 ـ آموزش درست نويسي كلمه هاي رايج ومورد نياز وبكاررفته در محتواي آموزش

   2 ـ تشخيص اشكالات املايي وكوشش براي رفع آن

   3 ـ ارزش يابي تمرين آموخته ها

مهارت هاي لازم براي آموزش املا

مرحله ي 1

طراحي وبرنامه ريزي

( اقدامات معلم پيش از ارائه ي املا )

              *  مطالعه ي محتواي آموزش اعم  از:

                        #  تلفظ واژگان

                        #  معني ومفهوم كلمه

                        # شكل ظاهري                           

              * روش ها وشيوه هاي آموزش                         

              * پيش بيني شرايط وامكانات آموزشي                                                                                                                                           

              * پيش بيني شيوه هاي ارزش يابي     

                       #  نحوه ي ارائه یاملا :                                                                                              ~ تصويری

                                   ~ تقريري

                                  ~ تكميلي و...

                       # ويژگي هاي املا يامتن :

                                   ~ ميزان متن

                                   ~ درجه سختي

                                   ~ جملات پيوسته يا پراكنده  و...

مرحله ي 2

ـ اجرا

( اقدامات معلم ضمن ارائه ي املا )   :

} معطوف به :دانش آموز، محيط و خويش (معلم ) ‍‍‍‍‍‍‍{

             * تلفظ معلم /به فارسي معيار                                                                                                

             * روان وسليس خواندن / تسلط بر محتوا                                                                 

             * دفعات تكرار متن وفاصله ي زماني بين تكرار ها

             *  خواندن متن قبل وپس از ارائه

             * محل ونحوه ي استقرار معلم

             * توجه به دانش آموزان ورفع موانع احتمالي ( چپ دستي ، مداد شكستن و...)

             * ميزان تعامل وارتباط چهره به چهره با فراگيران

             * رفع عوامل مخل در ارتباط مؤثر ودرك صحيح

             * جو رواني حاكم بركلاس ودانش آموز و...

مرحله ي 3

ـ تثبيت يادگيري

( اقدامات معلم پس از اجرا )

            * چگونگي جمع آوري دفاتر املا : 

                       #  توسط معلم

                       # سر ميز بگذارند

                       # رديفي  و...

             *تصحيح املا :          

     #  فردي ( توسط معلم) :

         ~ توجه به ملاك هاي نمره گذاري

                          ~  با حضور دانش آموز

                          ~  بدون حضور دانش آموز

                       #  گروهي :

                          ~  تعويض املاها با يكديگر

                          ~  تصحيح از روي تابلو

                          ~ تصحيح از روي نوشته

                          ~ تصحيح املا توسط اقوام درمهماني ( ندادن نمره/ايجاد نكردن اختلاف)

*چگونگي استخراج وتعيين نوع اشكالات املايي    

            #   فردي (بااستفاده از جدول بررسي اشكالات املايي)

                       #  جمعي

                        (تجويز براساس تشخيص )                          

           * ارائه ي راهكارها وتوصيه هاي لازم

              ( برنامه ريزي و اقدام لازم براي آموزش مجدد ورفع اشكالات املايي )         

             نتيجه توجه به وجه آموزشي خواهد شد .

مراحل آموزش املا

1 ـ آموزش نكاتي كه براي خواندن ونوشتن لازم است .

 2 ـ ارائه ي املا به منظور ارزش يابي از آموخته ها

3 ـ تصحيح املاها وتعيين اشكالات املايي و نوع آن ها با استفاده از جداول بررسي

4 ـ برنامه ريزي واقدام براي آموزش مجدد ورفع اشكالات املايي

5 ـ ارزش يابي مجدد

تهيه وتنظيم از سيد عليرضا اميري

مدرس تربيت معلم شهيد بهشتي  و تربيت معلم شهيد خورشيدي مشهد

جهت استفاده  همكاران محترم دوره ابتدايي